Vergunningvrij tuinhuis of bijgebouw: de regels onder de Omgevingswet

Vergunningvrij bouwen: twee toetsen

Een tuinhuis, blokhut, schuur, garage of carport bij een woning heet in de regels een bijbehorend bouwwerk. Sinds de Omgevingswet (1 januari 2024) wordt bouwen in twee delen getoetst. Het technische deel staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): volgens artikel 2.25 is een bijbehorend bouwwerk vergunningvrij als het op de grond staat, niet hoger is dan 5 m, geen verblijfsgebied op de tweede bouwlaag of hoger heeft, geen dakterras of balkon heeft en er geen hoofdgebouw ontstaat. Een losstaand bijgebouw dat hieraan voldoet, heeft ook geen bouwmelding nodig, tenzij het samen met een nieuwe woning wordt gebouwd.

Het ruimtelijke deel staat in het omgevingsplan van uw gemeente. Daarin zit de 'bruidsschat': de vroegere landelijke regels voor vergunningvrij bouwen, nu in artikel 22.27 en 22.36. Gemeenten mogen die regels aanpassen, dus wat hieronder staat is het landelijke uitgangspunt, niet per se de regel op uw adres.

Waar: alleen in het achtererfgebied

Vergunningvrij bouwen kan alleen in het achtererfgebied: het erf vanaf een lijn 1 m achter de voorkant van het hoofdgebouw. Grenst het erf aan de straat of ander openbaar gebied, dan loopt die lijn vanaf de zijkant van het huis evenwijdig aan dat openbare gebied; bij een hoekwoning wordt het achtererfgebied daardoor vaak kleiner. Het bijgebouw moet bovendien meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied blijven. In het voorerfgebied is altijd een vergunning nodig.

Hoeveel m² mag u bouwen?

De maximale oppervlakte hangt af van uw bebouwingsgebied: het achtererfgebied plus de grond onder latere aanbouwen, zonder de grond onder het oorspronkelijke huis. Alle bijbehorende bouwwerken samen – ook een bestaande schuur, garage of uitbouw – mogen niet meer beslaan dan:

Rekenvoorbeeld: bij een bebouwingsgebied van 120 m² mag er in totaal 54 m² aan bijgebouwen staan, bij 400 m² is dat 100 m². Trek daar af wat er al staat.

Hoe hoog mag een tuinhuis zijn?

Verder dan 4 m van het huis – waar de meeste tuinhuizen staan – is 3 m altijd toegestaan. Wilt u hoger, dan moet het dak minstens twee schuine dakvlakken hebben, met de dakvoet op maximaal 3 m, een hellingshoek van maximaal 55° en een nok van maximaal 5 m. De nokhoogte wordt daarnaast begrensd door de formule (afstand van de nok tot de perceelsgrens × 0,47) + 3. Staat de nok 3 m van de erfgrens, dan mag de nok dus 4,41 m hoog zijn. Hoogtes worden gemeten vanaf het aansluitende afgewerkte terrein, dus inclusief de fundering.

Gebruik en mantelzorg

Een bijgebouw verder dan 4 m van het huis moet functioneel ondergeschikt zijn aan de woning, zoals een berging, garage of plantenkas. Binnen 4 m mag het gebruik gelijk zijn aan dat van de woning, bijvoorbeeld een slaapkamer of keuken. De uitzondering is huisvesting in verband met mantelzorg: dan vervalt de eis van ondergeschikt gebruik. De gemeente kan om een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere aangewezen adviseur vragen. Dit kan alleen bij een bestaande woning, en na afloop van de zorg moeten de woonvoorzieningen weer worden verwijderd. Buiten de bebouwde kom mag een geheel of in delen verplaatsbare mantelzorgunit van maximaal 100 m² ook buiten de oppervlakteregels om. Een mantelzorgwoning moet wel voldoen aan de technische eisen van het Bbl.

Wanneer toch een vergunning?

Bij (voorbeschermde) monumenten, in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, in bepaalde externe-veiligheidszones en als het bestaande huis zelf illegaal is gebouwd, geldt het vergunningvrije regime niet of maar beperkt. Bouwen op de erfgrens is op zich geen reden voor een vergunning, maar het omgevingsplan kan er regels voor hebben. Het burenrecht verbiedt vensters met uitzicht op het buurerf binnen 2 m van de erfgrens, tenzij de buren instemmen.

Welke modellen passen?

Blijft u overal onder 3 m, dan past het tuinhuis ook dicht bij de erfgrens. Dat geldt voor Kemi 4×3 m (2,4 m), Bron 3×3 m en Feira 3×2,5 m (2,3 m), Capri 4,2×4,2 m, Sicilia en Unna 4×4 m, Brenzo 5×4 m en Brenzo 5,95×5,95 m (2,5–2,9 m), de garage 4×5,95 m, de dubbele garage, de carport 5,95×5,95 m en Avila 5,95×7,7 m (3,0 m). Reken de fundering mee: komt de nok net boven 3 m, dan gelden de regels voor een schuin dak. Boston 5,5×4 m heeft een nok van 3,6 m en een dakvoet van 2,4 m; de nok moet dan minstens 1,3 m van de perceelsgrens staan. Elk model kan in afmetingen en dakhoogte worden aangepast aan uw kavel. Bekijk de catalogus en lees ook ons artikel over vergunningvrij een blokhut plaatsen in Nederland.

Gecontroleerd op 24 september 2026; algemene informatie, geen juridisch advies. Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket en bevestig bij uw gemeente wat er op uw adres geldt voordat u bestelt.